اتاق بازرگانی صنایع معادن و کشاورزی خراسان رضوی

سال رونق تولید

منو

ایران و پاکستان؛ آیا تجارت 5 میلیارد دلاری محقق می‌شود؟

ایران و پاکستان؛ آیا تجارت 5 میلیارد دلاری محقق می‌شود؟
نویسنده خبر : روابط عمومی تاریخ بارگذاری : دوشنبه ، 02 ارديبهشت 1398

فراز و نشیب روابط اقتصادی دو کشور

ایران و پاکستان؛ آیا تجارت 5 میلیارد دلاری محقق می‌شود؟

نخست وزیر پاکستان که عصر روز یکشنبه یکم اردیبهشت ماه به منظور زیارت بارگاه منور رضوی به مشهد سفر کرده بود، بعد داز دیدار کوتاهی با استاندار خراسان رضوی، به بدرقه او روانه تهران شد تا سفر دیپلماتیک خود را پی بگیرد. اما حضور این مقام عالی دولت پاکستان در ایران، نظر به سوابق و تعاملات سیاسی و اقتصادی دو کشور همسایه، حاوی پیام ها و نکات مهمی است که در این گزارش بدان ها اشاره می شود:

*مشهد و پاکستان و فصل مشترک گردشگری

نخست وزیر پاکستان در مشهد، ابتدا از همدلی با سیل زدگان سیستان و بلوچستان سخن گفته بود. عمران خان ضمن اظهار امیدواری‌ برای استقرار امنیت در افغانستان، تاکید کرد که؛«اگر این مهم تحقق یابد مسیر زمینی از پاکستان به مشهد فراهم خواهد شد.»

وی به ظرفیت های گردشگری مشهد نیز گوشه چشمی داشت و گفت: برای حوزه توریست بسیار اهمیت قائلیم و به دنبال این هستیم که درب های کشور را به روی توریست باز کنیم و این ظرفیت استفاده شود.

استاندار خراسان رضوی نیز در این دیدار با نخست وزیر پاکستان گفت: در مشهد مقدس سالانه پذیرای بیش از ۱۰۰ هزار زائر پاکستانی هستیم.

علی رضا رزم حسینی افزود: سالانه بیش از  ۳۰ میلیون زائر  و مسافر به مشهد مقدس سفر می کنند که بالغ بر  ۱۰۰ هزار زائر را زائران پاکستانی تشکیل می دهند.

وی افزود: در مشهد ظرفیت های دانشگاهی بسیار خوبی وجود دارد و می توان از این ظرفیت برای توسعه همکاری ها استفاده کرد.

استاندار خراسان رضوی با اشاره به سفر تعداد قابل توجهی از زائران عراقی به مشهد، خاطر نشان کرد: می توان زمینه سفر آنها را به کشور پاکستان فراهم کرد و از ظرفیت های موجود استفاده کرد.

*نگاهی به روابط ایران و پاکستان

اما عمران خان نیازی نخست‌وزیر پاکستان در ادامه سفر خود، برای دیدار با مقامات بلندپایه کشورمان به تهران رفت. این دیدارها در حالی رخ می دهد که طی سال‌های اخیر مسائل مرتبط با حملات تروریستی و قاچاق مواد مخدر به‌شدت روابط دو کشور را تحت تأثیر قرار داده است؛ با این حال ایران و پاکستان به‌عنوان دو کشور همسایه همچنان از ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای تجارت با یکدیگر به‌ویژه از طریق بندر چابهار و بندر گوادر برخوردارند.

حوادث امنیتی در مناطق مرزی ایران و پاکستان هر از چند گاهی باعث گلایه دو طرف از یکدیگر می‌شود. برخی ناامنی های در مناطق مرزی مشترک باعث شده است که بسیاری از شرکت‌های دو کشور تمایل چندانی به صادرات کالا به دیگری به‌صورت زمینی نداشته باشند؛ هرچند هنوز هم بخش زیادی از تجارت بین ایران و پاکستان از طریق مرزهای زمینی انجام می‌شود. اتاق ایران در گزارشی، از به ظرفیت های اقتصادی دو کشور پرداخته است.

*حمل‌ونقل جاده‌ای

به‌رغم مسائل امنیتی (مشخصاً امنیت مرزی)، تهران و اسلام‌آباد در اواخر ماه دسامبر (اوایل دی‌ماه 97) به‌منظور تقویت حمل‌ونقل جاده‌ای بین دو کشور یک تفاهم‌نامه همکاری به امضا رساندند.

رضا نفیسی مدیرکل سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای ایران که مسئول هیئت ایرانی در مذاکرات منجر به حصول این تفاهم‌نامه بود، خصوص مذاکرات گفت: «دو طرف [هیئت‌های مذاکره‌کننده] بر اهمیت روابط عمیق و نیز حجم تجارت بین دو کشور تأکید کردند و آمارهایی مربوط حمل‌ونقل دوجانبه در اختیار یکدیگر قرار دادند.»

به گفته رضا نفیسی، در سال گذشته 60 هزار کامیون و 300 هزار مسافر از مرزهای مشترک ایران و پاکستان عبور کرده‌اند و دو طرف رضایت خود را از همکاری‌های رو به رشد در زمینه حمل‌ونقل جاده‌ای ابراز داشته‌اند.

همچنین در اوایل فوریه (اواسط بهمن‌ماه 97) دولت اسلام‌آباد از صدور روادید شش‌ماهه با قابلیت چند بار ورود (Multiple Entry) به بازرگانان ایرانی به‌منظور تقویت روابط تجاری دوجانبه خبر داد. متعاقباً «رفعت مسعود» سفیر پاکستان در ایران طی یک نشست مشترک با مقامات اتاق بازرگانی تهران تأکید کرد که کشورش مشکل روادید برای بازرگانان ایرانی را حل کرده است. در واقع این اولین بار طی 70 سال اخیر است که پاکستان اقدام به صدور چنین روادیدی برای بازرگانان ایرانی می‌کند.

*هدف 5 میلیارد دلاری در تجارت دوجانبه

بر اساس آخرین آمارهای منتشر شده از سوی نهادهای مرجع ایرانی، ارزش تجارت دوجانبه بین ایران و پاکستان کمتر از 1.5 میلیارد دلار در سال است اما دو کشور تصمیم دارند این رقم را در افق 2021 به 5 میلیارد دلار برسانند.

آمارهای ارائه شده از سوی وابسته تجاری ایران در پاکستان حاکی از این است که ایران در 10 ماهه نخست سال 1397 حدود 1.19 میلیارد دلار کالا شامل ماشین‌آلات صنعتی، کاشی و موزاییک، اقلام ساختمانی و محصولات پتروشیمی و... به پاکستان صادر کرده است که این رقم در مقایسه با دوره مشابه سال قبل از آن 41 درصد افزایش نشان می‌دهد. در سمت مقابل اما صادرات پاکستان به ایران طی همین دوره با کاهش 31 درصدی نسبت به دوره مشابه سال قبل به 236 میلیون دلار رسیده است. کاغذ، شکر، گوشت قرمز، غلات عمده اقلام صادراتی پاکستان به ایران را تشکیل می‌دهند.

تراز تجاری مثبت ایران در برابر پاکستان با وجود شرایط خاص ایران، سفیر پاکستان در تهران را به تعجب واداشته است. رفعت مسعود در این خصوص می‌گوید: «در شگفتم که ایران چگونه توانسته است همچنان تراز تجاری خود در برابر پاکستان را با وجود تحریم‌های آمریکا مثبت نگاه دارد.»

*تأمین انرژی

پاکستان از سال 2002 تاکنون به دلیل ضعف در زیرساخت‌ها و بعضاً حتی نبود زیرساخت‌های تولید برق در استان بلوچستان این کشور، برای تأمین برق مورد نیاز خانوارها و صنایع این استان اقدام به واردات برق از ایران کرده است. در حال حاضر پاکستان روزانه 100 مگاوات ساعت برق از ایران وارد می‌کند.

در اواخر سال گذشته میلادی «عمر ایوب خان» وزیر نیروی پاکستان به «مهدی هنردوست» سفیر ایران در اسلام‌آباد اعلام کرد دولت متبوعش آماده است تا برای تمدید توافقنامه واردات برق از ایران به میزان 100 مگاوات ساعت در روز با مقامات ایرانی وارد مذاکره شود. دو طرف همچنین بر ضرورت تداوم همکاری‌های دوجانبه در حوزه انرژی چه در زمینه تولید و چه در زمینه انتقال برق تأکید کردند.

*گوادر پاکستان و چابهار ایران؛ دو رقیب یا دو خواهر؟

بسیاری از ناظران بر این باورند که هدف از احداث بندر گوادر پاکستان، تحت‌الشعاع قرار دادن بندر تازه رونق گرفته چابهار ایران بوده است. این دو بندر هر دو بازیگران مهمی در منطقه هستند؛ بندر گوادر برای ترانزیت کالاهای چینی و بندر چابهار برای ترانزیت کالاهای هندی.

در این میان عربستان سعودی نیز وارد این رقابت ژئوپلیتیکی شده است تا از این طریق به منافع استراتژیکی دست یابد. دولت ریاض در جریان سفر محمد بن سلمان ولیعهد پادشاه سعودی به پاکستان اعلام کرد قصد دارد برای ساخت بزرگترین پالایشگاه پاکستان در نزدیکی بندر گوادر سرمایه‌گذاری کند.

در مقابل، ایران نیز از سال 2017 با همکاری هند توسعه بندر چابهار که تنها 76 مایل دریایی (حدود 140 کیلومتر) با بندر گوادر فاصله دارد را آغاز کرده و حتی فاز نخست آن را به بهره‌برداری رسانده است. با توجه به اینکه پاکستان به‌عنوان رقیب همیشگی هند، راه دسترسی این کشور به افغانستان و آسیای میانه را عملاً مسدود کرده است، بندر چابهار ایران برای هند اهمیت ویژه‌ای یافته و دهلی‌نو حتی برای خارج کردن این بندر از دایره تحریم‌های آمریکا با مقامات واشنگتن به توافق رسیده است.

با این حال «محمد فیصل» سخنگوی وزارت خارجه پاکستان در سال 2018 با اشاره به اینکه حتی وزیر امور دریایی این کشور در مراسم افتتاح فاز نخست طرح توسعه بندر چابهار حضور داشته است، تأکید کرد که چابهار و گوادر در واقع دو خواهر هستند و در توسعه تجارت و حمل‌ونقل به‌عنوان مکمل یکدیگر عمل می‌کنند.

*روابط بانکی

مدت کوتاهی پس از امضای توافق هسته‌ای موسوم به برجام بین ایران و کشورهای 1+5، تهران و اسلام‌آباد تصمیم گرفتند به‌رغم گشایش‌های ناشی از لغو تحریم‌های بانکی علیه ایران، دلار را از مبادلات تجاری دوجانبه خود حذف و پول ملی (ریال ایران و روپیه پاکستان) را جایگزین آن کنند.

تفاهم‌نامه مربوط به استفاده از پول ملی دو کشور در مبادلات تجاری دوجانبه، در سال 2016 و در حضور «خرم دستگیر خان» وزیر بازرگانی پاکستان و مهدی هنردوست سفیر ایران در اسلام‌آباد به امضا رسید. همچنین در سال 2017 بانک‌های مرکزی دو کشور در راستای کمک به رسیدن ارزش تجارت بین دو کشور به رقم هدف‌گذاری شده (5 میلیارد دلار) به توافقاتی در زمینه خدمات بانکی و پرداخت‌های دوجانبه دست یافتند.

برنامه منسجمی برای دستیابی به بازار 200 میلیون نفری پاکستان وجود ندارد

اما عبدالحکیم ریگی‌میرجاوه رئیس اتاق مشترک ایران و پاکستان در خصوص تعاملات این دو کشور به پایگاه خبری اتاق ایران می‌گوید: بازار 200 میلیون نفری پاکستان بازار خوبی برای تجار ایرانی است و ایران هم کشوری ثروتمند است اما ما نتوانسته‌ایم از این ظرفیت‌ها به‌درستی استفاده کنیم.

او دلیل این مسئله را چنین توضیح می‌دهد: روال بازار تجاری ایران و پاکستان عادی است که برای آن هیچ برنامه‌ریزی بلندمدتی تدوین‌ نشده و هیچ استراتژی منسجمی ندارد.

ریگی میرجاوه ادامه می‌دهد: ایران، پاکستان به همراه ترکیه همکاری تجاری خود را در سازمان اکو شروع کردند اما در عمل به نتیجه خاصی نرسیده است. ما اشتراک زیادی با پاکستان داریم اما در بخش تجارت و ترانزیت هرگز نتوانسته‌ایم با استراتژی منسجمی از این فرصت‌ها بهره بگیریم.

به گفته رئیس اتاق مشترک ایران و پاکستان نداشتن برنامه درازمدت را مانع اصلی گسترش تجارت بین دو کشور است. با این روال به‌هیچ‌وجه نمی‌شود به تجارت 5 میلیارد دلار رسید.

او موانع را چنین تبیین می‌کند: اولین مانع، اولویت‌های تجاری بین دو کشور است. مثلاً ایران به دلیل حمایت از محصولات تولیدشده در داخل به پاکستانی‌ها اجازه صادرات میوه‌هایی مثل مرکبات به ایران را نمی‌دهد. یا در روزهای اخیر اگرچه قیمت پیاز به‌شدت بالا رفته بود ولی اجازه واردات پیاز از پاکستان را که تولیدکننده این محصول است، ندادند.

او مانع بعدی را مانع تعرفه‌ای عنوان می‌کند: تعرفه‌های تجاری بین دو کشور بسیار بالاست و هنوز تعرفه ترجیحی به‌طور کامل برقرار نیست. یعنی محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های تعرفه‌ای مانعی بزرگ بر سر راه تجارت دو کشور است.

رئیس اتاق مشترک ایران و پاکستان ادامه می‌دهد: چشم‌انداز تجارت ایران و پاکستان، پنج میلیارد دلار است که صفر شدن تعرفه‌ها برای دست یافتن به این هدف، نقش مهمی دارد.

برقراری تجارت ترجیحی چه موانعی دارد؟ ریگی میرجاوه در پاسخ می‌گوید: «البته میان ایران و پاکستان قرارداد تعرفه ترجیحی بسته‌شده است که شامل 640 قلم کالا است. این تعرفه ترجیحی عملاً کارایی ندارد و از کالاهای کمی در تعرفه‌های ترجیحی استفاده می‌کنیم که حدود 120 قلم کالا است. درخواست ما این است که اگر امکان صفر شدن تعرفه‌ها نیست حداقل روی تعرفه‌های ترجیحی تجدیدنظر کنیم و با تقلیل 640 کالا به 120 کالا کارایی تعرفه‌های ترجیحی را افزایش دهیم. دلیل این مشکلات نداشتن استراتژی منسجم برای تجارت بین دو کشور است.»

او پیشنهاد بخش خصوصی را صفر شدن تعرفه‌ها میان دو کشور عنوان می‌کند: تعرفه‌های بالا عامل کاهش تجارت ایران و پاکستان است. برای گسترش مرزها نیاز به بازنگری در تعرفه‌ها و تجارت آزاد داریم. اما الزام تجارت آزاد را مصوبه مجالس دو کشور می‌داند؛ اگرچه برای تعرفه ترجیحی هم مصوبه قانونی داریم ولی اجرایی نمی‌شود.

ریگی، سیستم حمل‌ونقل نامناسب را از مشکلات بر سر راه تجارت دو کشور می‌داند: هنوز جاده امن و خوبی بین دو کشور وجود ندارد؛ سیستم راه‌آهن بین دو کشور برای چندین دهه قبل است و هنوز خط هوایی بین زاهدان-کراچه و برعکس برقرار نیست. توسعه مرزی و ترانزیتی، گمرک بیست‌وچهار ساعته و کاهش تعرفه‌ها موجب افزایش تجارت میان دو کشور خواهد شد. از طرفی در نبود آبادانی، حتماً امنیت تضعیف می‌شود.

ریگی درباره وضعیت ارتباطات بانکی بین ایران و پاکستان می‌گوید:‌ ارتباط بانکی بین ایران و پاکستان بسیار مشکل است. باید مکانیزمی برای انتقال پول ایجاد شود. پیشنهاد بخش خصوصی این است که رابطه پولی بر مبنای ریال و روپیه توسعه یابد.

ریگی در کنار نهایی شدن موافقت‌نامه تجارت آزاد که از ملزومات اصلی دستیابی به هدف پنج میلیارد دلاری است، به بازارچه فعال بین مرزی اشاره دارد.

او معتقد است: اگرچه این بازارچه در ایران فعال است ولی طرف پاکستانی برای داشتن چنین بازارچه‌ای اهمیت خاصی نمی‌دهند و چنین فکر یا تعهدی برای توسعه بازارچه ندارند.

رئیس اتاق مشترک ایران و پاکستان می‌گوید: ما این پیشنهاد را به سفیر پاکستان در ایران هم ارائه داده‌ایم ولی متاسفانه نبود استراتژی منسجم تجاری، از بزرگ‌ترین عوامل بازدارنده تجارت میان دو کشور است؛ در چنین شرایطی رسیدن به حجم تجارت پنج میلیارد دلار در سال کار دشواری است. این هدف به همت دولت و مجلس هر دو کشور نیاز دارد.

 

کلیه حقوق این پورتال مربوط به اتاق بازرگانی ،صنایع ،معادن و کشاورزی خراسان رضوی می باشد