اتاق بازرگانی صنایع ، معادن و کشاورزی خراسان رضوی

پایگاه خبری و اطلاع رسانی

سال حمایت از کالای ایرانی

منو

در کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی خراسان رضوی بررسی شد: آب های کارستی؛ منابع آبی جدید اما آسیب‌پذیر

در کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی خراسان رضوی بررسی شد: آب های کارستی؛ منابع آبی جدید اما آسیب‌پذیر
نویسنده خبر : گروه دوگان تاریخ بارگذاری : دوشنبه ، 21 خرداد 1397

آب های کارستی؛ منابع آبی جدید اما آسیب‌پذیر

سی و دومین نشست کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی خراسان رضوی به بررسی ظرفیت منابع آب‌های ژرف برای مقابله با بحران آب استان اختصاص داشت.

به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی؛ جعفر طاهری مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی منطقه شمال شرق در ابتدای این نشست به تشریح مطالعات نهاد متبوعش در قالب طرح ملی اکتشاف آب‌های کارستی اشاره کرد و گفت: در یکی از جلسات شورای عالی آب مصوب شد که یک کارگروه تحقیقاتی متشکل از وزارت نیرو و سازمان زمین شناسی همراه با سازمان حفاظت محیط زیست به انجام مطالعات کارست در کشور بپردازند.

وی خراسان رضوی را یکی از بسترهای مطالعه در مورد منابع آب های ژرف دانست و عنوان کرد: ایران ظرفیت بالایی در زمینه آب‌های کارِستی دارد؛ ازهمین رو متولیان و کارشناسان امر بر این باورند که بهره برداری از این منابع می تواند برای رفع لااقل فشار روانی ناشی از بحران آب در آینده، راه گشا باشد.

وی بحران آب را جدی و نگران‌کننده خواند و همین مسئله را عامل آن دانست که اندیشه بهره برداری از منابع آب‌های کارستی شکل بگیرد.

طاهری توضیح داد: مطالعات زمین شناسی که طی سنوات اخیر در زمینه منابع آب های کارستی کشور انجام شد، حکایت از آن داشت که حدود ۱۱ درصد مساحت کشور از پتانسیل این منابع آبی برخوردار است و سازمان زمین شناسی نیز به دنبال شناسایی و معرفی مناطق پرپتانسیل تر در بین این ۱۱ درصد وسعت است. خوشبختانه خراسان رضوی(حدفاصل مشهد و کلات) و خراسان شمالی(شمال شیروان) در این پهنه قرار دارند و اولین جایی که مطالعات صحرایی انجام شد، خراسان رضوی بود.

وی به مطالعات انجام گرفته در سایت کلات اشاره کرد و ادامه داد: عمده مطالعاتی که در عرصه آب کارستی در استان انجام شده است، از طریق ژئومتریک زمینی بود، اما اخیرا از شیوه ژئومتریک هوایی نیز بهره برده ایم.

*منبعی امیدبخش برای نیازهای آبی آینده مشهد

طاهری به پراکندگی منابع آبی در حوزه آبخوان مشهد پرداخت و بیان کرد:  تعداد چاه های موجود در این محدوده 6هزار و 716 حلقه است که 847میلیون متر مکعب آب از آن برداشت می شود. از چشمه سارها که 680 مورد هستند، حدود 87میلیون متر مکعب آب استحصال می شود. همچنین هزار و 87 قنات در این آبخوان وجود دارد و حجم کل برداشت و تخلیه، یک میلیارد و 72میلیون متر مکعب برآورد می شود. در حوزه صنعت 44میلیون متر مکعب برداشت آب داریم و مصرف کشاورزی نیز 734میلیون متر مکعب آب است.  

این مقام مسئول یادآور شد: مناطق مرزی کشور نیز برای مطالعات آب کارستی در اولویت قرار دارند.  نمونه ای از آب‌های کارستی در مرز ایران و ترکمنستان است که ظرفیت آن را باید مدنظر داشته باشیم.

وی در ادامه به تشریح ابعاد فنی مطالعات انجام گرفته در خراسان رضوی و ظرفیت‌های احتمالی و اکتشافی پرداخت و یادآور شد:تمام تلاش ما این است که از فشار روانی که در موضوع بحران آب وجود دارد بکاهیم و قصد ما این نیست که به منابع آبی کشورمان، چوب حراج بزنیم. به نظر می‌رسد بخشی از نیاز آبی مشهد در آینده می تواند از این منابع تهیه شود.

مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی منطقه شمال شرق از پیشبرد موفق مطالعات صورت گرفته گفت و ابراز امیدواری کرد با همگرایی بخش های مختلف این مطالعات در آینده نزدیک تکمیل شود و خراسان رضوی بتواند وارد مرحله برداشت فیزیکی از این آب ها شود.

او تاکید کرد که مصارف آب های کارستی صرفا برای بخش شرب بوده و برنامه ای برای بهره برداری از آن‌های در حوزه کشاورزی وجود ندارد.

وی گوشه چشمی داشت به وضعیت نیاز آب مشهد طی سال‌های اخیر و عنوان کرد: در سال 1410 این نیاز به 400میلیون متر مکعب در سال افزایش خواهد داشت.

طاهری به هزینه‌های انتقال آب از منابع مختلف آبی نیز پرداخت و توضیح داد: مطالعاتی نیز انجام شده که بیانگر هزینه تامین هر متر مکعب آب از منابع مختلف است. میزان هزینه برای یک متر مکعب آب سد دوستی 2700 تا 3500 تومان عنوان می شود. این رقم برای چاه‌های شرب (در کمترین میزان آن) 500 تومان است. همچنین انتقال آب از سد ازداک 1500، طرق 1100 و کارده 1400تومان برآورد می شود.با بهره گیری از آب شیرین کن‌ها استحصال هر متر مکعب آب 3500تومان هزینه در پی خواهد داشت و انتقال آب از دریای عمان نیز 12هزار تومان برآورد می شود. اما هزینه آب های کارستی یک ششم روش انتقال بین حوزه ای و معادن 2000تومان خواهد بود. همین امر از ارزان بودن بهره برداری در این بخش حکایت دارد و در منابع ما صرفه جویی عظیمی رخ می دهد.

وی در عین حال یادآور شد: نباید از منابع آب های کارستی انتظار معجزه داشت. در واقع این ظرفیت تنها قرار است امنیت روانی ایجاد کند. مدیریت آن نیز در آتیه و در مرحله عملیاتی بر عهده سازمان های بهره بردار است که باید با تدبیر از این ظرفیت بهره بگیرند و در این حوزه باید هم مدیریت آب و هم مدیریت مصرف رخ دهد تا این منابع ارزشمند از دست نروند.

*ضرورت اصلاح در الگوی مصرف و مدیریت منابع آبی

در ادامه تریبون در اختیار آریوبرزن مافی دبیر کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی خراسان رضوی قرار گرفت. وی با تقدیر از رویکردها و نگاه های کارشناسی که در موضوع منابع آب های ژرف وجود دارد، عنوان کرد:قاعدتا اگر در تصمیم‌سازی‌های معمول نگاه نهادهای تخصصی و کارشناسی نظیر سازمان زمین شناسی اخذ گردد، رویکردهای بهینه‌تری نیز اتخاذ خواهد شد و نتایج بهتری در موضوع آب کسب خواهیم کرد.

کتایون لولوئی کارشناس اداره کل محیط زیست استان در خصوص مباحث مطرح شده عنوان کرد:منابع آبی به مثابه امانتی در اختیار ما هستند و هزینه های کلانی صرف تامین آن ها می شوند. به نظر می رسد پیش از آنکه یک منبع آبی جدید را وارد چرخه بهره برداری کنیم، باید نسبت به روند مصرف آن برنامه ریزی لازم را انجام دهیم.

وی از سازمان زمین شناسی خواست تا در کنار مطالعات خود، الگویی را نیز برای مصرف منابع آب های کارستی ارائه کند تا این ظرفیت های جدید به سرنوشت منابع دیگر دچار نشود. او همچنین بر اهمیت بهره مندی از ظرفیت رسانه‌ها برای اطلاع رسانی در این حوزه تاکید کرد.

حسین عباسی‌نیا، نماینده اداره کل بازرسی خراسان رضوی نیز به اهمیت اصلاح الگوی کشت در بخش کشاورزی با هدف کاهش مصرف آب اشاره کرد و گفت: کشت برخی محصولات آب‌بر به صلاح نیست و می توان آن‌ها را با هزینه های کمتر وارد کرد. در واقع باید توجه داشته باشیم که آب برای ما یک مقوله استراتژیک است و تا حد ممکن باید در مصرف آن تدبیر داشته باشیم.

وی ادامه داد: سازمان زمین شناسی و نهادهای تخصصی از این دست می توانند با ارائه اطلاعاتی متقن و علمی، دولت و مردم را نسبت به اصلاح رویه ها در بخش های مختلف به ویژه در حوزه کشاورزی اغنا کنند.

وی یادآور شد: در حال حاضر شاهد تنش ها بر سر منابع آبی میان روستاها، شهرستان ها و حتی استان ها هستیم و این هشداری برای آینده و احتمال تشدید بحران است.

فارسی، دبیر اجرایی خانه کشاورز خراسان رضوی نیز در سخنانی با انتقاد از فشارهایی که به بخش کشاورزی به واسطه مصرف منابع آبی می آید، گفت: آمارهایی که در رابطه با مصرف در این حوزه ارائه می شود، با چه استنادی عنوان می شود؟ باید بپذیریم که این ازدیاد جمعیت، تغییر الگوی مصرف و ضعف مدیریت بوده که منابع آبی ما را با چالش مواجه کرده است.

*هشدار نسبت به شور و آلوده شدن منابع آبی

مافی دبیر کمیسیون معدن اتاق بازرگانی خراسان رضوی نیز در همین رابطه بیان کرد: به واقع اگر تغییر ساختاری در بحث مصرف آب کشاورزی نداشته باشیم، در آتیه دچار چالش خواهیم شد. این یک دغدغه جدی است چرا که همین حالا بررسی ها نشان می دهد تعداد چاه های کشاورزی 18برابر بخش صنعت و 8برابر بخش شرب هستند.

وی ادامه داد: شماری می گویند که آب شیرین کن ها موجب تغییر اقلیم می شوند و نباید از آن ها بهره برد اما کشورهایی نظیر عمان، امارات و...  سال هاست از این ظرفیت بهره می گیرند. زمان آن رسیده که دیدگاه ها و رویکردهای جزیره‌ای را کنار بگذاریم و به سمت ایجاد تغییراتی مثبت حرکت کنیم.

کامران داوری عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد نیز از نبود عزم در اصلاح رویه ها به ویژه در بخش مصرف آب گفت و یادآور شد: ما ساختاری به عنوان «تدبیر آب» با حضور 36ساختار مردمی و دولتی ایجاد کردیم تا مشکل آینده آب مشهد را حل کنیم اما کسی به مباحث و تصمیمات این ساختار عمل نمی کند.

وی خواستار ورود جدی اتاق بازرگانی به بحث منابع آبی آینده استان شد و گفت: پارلمان بخش خصوصی باید مراقب باشد، چون سرمایه های زیادی از سوی فعالان اقتصادی در این خطه فعال شده است و اگر بحران آب جدی تر از گذشته شود، همین سرمایه ها هستند که به مخاطره دچار می شوند.

وی از دو خطر جدی در ایران و خطه خراسان رضوی گفت و توضیح داد: شور و آلوده شدن منابع آبی با سرعت در حال پیشرفت است و اگر این روند ادامه پیدا کند در 20سال آینده دیگر منابع آبی قابل بهره برداری حتی برای بخش کشاورزی نیز نخواهیم داشت. موضوع دیگر صدور پروانه های بهره برداری به صورت حجمی است که باعث شده تا مثلا اگر در بخش کشاورزی راندمان کم بود، بهره بردار بکوشد استفاده بیشتری انجام بدهد تا به حجم تعیین شده برسد و عملا یک اسراف جدی در این بخش رخ می دهد و باید این رویه اصلاح و تکنولوژی های جدید به این بخش وارد شود.

اما محمود ارجمند شریف کارشناس مطالعات آب منطقه ای خراسان رضوی در خصوص مطالعات انجام شده در خصوص مناب آب های کارستی گفت: شورای عالی آب راهبردهای مربوط به این بحث را بر ذمه وزارت نیرو گذاشته است اما اعداد و ارقامی که به استناد برآوردهای سازمان زمین شناسی در این جلسه اعلام شد، پرسش های زیادی را ایجاد می کند.

وی در ادامه به نقد آمارها و ارقام اعلامی در مطالعات صورت گرفته بر روی آب های کارستی در خراسان رضوی، پرداخت و نهایتا عنوان کرد:این ارقام مورد تایید ما نیست و باید قبل از انتظار در جلسات مشترکی مورد بررسی قرار بگیرند.

وی تاکید کرد: منابع آب های کارستی به شدت آسیب پذیر هستند و متفاوت از رفتار آبخوان های آبرفتی عمل می کنند. پس نمی شود برای هر دوی این منابع یک نسخه واحد مدنظر داشت.

وی از فعالان بخش خصوصی و نمایندگان دستگاه های مختلف دعوت کرد در یک جلسه تخصصی دیگر این موضوع را به صورت جزئی تر مورد بررسی قرار دهند.

کلیه حقوق این پورتال مربوط به اتاق بازرگانی ،صنایع ،معادن و کشاورزی خراسان رضوی می باشد